Kobieta również może mieć daltonizm, ale taki przypadek należy do rzadkości. Sposób dziedziczenia tej wady barw sprawia, że u kobiet pojawia się tylko wtedy, gdy mutacja dotknie oba chromosomy X, co zdarza się naprawdę sporadycznie. Jeśli już do tego dojdzie, kobiety napotykają na identyczne trudności z odróżnianiem kolorów jak mężczyźni, jednak pełna postać schorzenia u kobiet występuje niezwykle rzadko.
Najważniejsze informacje:
- Kobieta ma szansę zachorować na daltonizm, ale dotyczy to około 0,5% kobiet, czyli szesnaście razy rzadziej niż w przypadku mężczyzn.
- Przyczyną jest najczęściej dziedziczenie genu wadliwego na obu chromosomach X, ale czasem prowadzą do tego także nabyte schorzenia siatkówki lub nerwu wzrokowego.
- Do diagnozowania daltonizmu lekarz używa testów barwnych (takich jak tablice Ishihary), a wsparcie zapewniają okulary filtrujące lub aplikacje pomagające rozróżniać barwy.
Czy kobieta może być daltonistką?
Daltonizm u kobiet jest możliwy, jednak pozostaje rzadki i dotyka około 0,5% kobiet. Jest to związane z mechanizmem dziedziczenia genu odpowiedzialnego za widzenie barw. U kobiety objawy pojawią się tylko wtedy, kiedy wadliwy gen wystąpi na obu chromosomach X. W większości przypadków kobieta staje się jedynie nosicielką defektu i nie ma trudności z rozpoznawaniem kolorów.
Skąd się bierze daltonizm u kobiet?
Najczęstszą przyczyną daltonizmu u kobiet pozostaje mutacja genu na chromosomie X, przez co czopki w siatkówce oka pracują nieprawidłowo. Choroba rozwija się dopiero, gdy mutacje występują na obydwu chromosomach X – to tłumaczy rzadkość schorzenia u kobiet. Dziedziczenie polega na przekazaniu wadliwego genu przez matkę i ojca.
Zdarzają się również formy nabyte: daltonizm spowodowany uszkodzeniem siatkówki albo nerwu wzrokowego przez choroby oczu (np. zaćmę, jaskrę) lub zaburzenia metaboliczne (np. cukrzycę). W tych sytuacjach przyczyną nie jest genetyka, lecz pogorszenie stanu zdrowia narządu wzroku.
Dlaczego daltonizm częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet?
Daltonizm pojawia się u około 8% mężczyzn i tylko u 0,5% kobiet. Wszystko wynika z różnic w budowie chromosomów płci: mężczyzna ma tylko jeden chromosom X, a kobieta dwa. Wystarczy pojedyncza mutacja na chromosomie X, by u mężczyzny doszło do choroby. U kobiet mutacja musi znaleźć się na obu chromosomach X, dlatego schorzenie jest znacznie mniej powszechne.
| Płeć | Częstość daltonizmu |
|---|---|
| Mężczyźni | ok. 8% |
| Kobiety | ok. 0,5% |
Jakie rodzaje daltonizmu występują u kobiet?
U kobiet diagnozuje się dokładnie te same typy daltonizmu, co u mężczyzn. Najczęściej pojawiają się:
- protanopia – trudność z widzeniem barwy czerwonej
- deuteranopia – trudność z rozpoznawaniem barwy zielonej
- tritanopia – problemy z rozpoznawaniem barwy niebieskiej (to znacznie rzadsza odmiana)
Objawy u kobiet bywają czasem słabiej wyrażone lub niepełne. Wówczas można mieć problem tylko z rozróżnieniem określonych barw, a nie obserwuje się całkowitej ślepoty na kolory.
Czy objawy daltonizmu u kobiet różnią się od tych u mężczyzn?
Symptomy daltonizmu są takie same u obu płci. Trudności dotyczą najczęściej rozpoznawania czerwieni i zieleni, rzadziej niebieskiego. Jeśli pojawia się różnica, wynika ona wyłącznie z genetycznego mechanizmu powstawania schorzenia.
Dla kobiety chorującej na daltonizm największą trudnością jest to, że dojście do objawów wymaga obecności wadliwego genu na obu chromosomach X. Jednak codzienne doświadczenia i wyzwania związane z rozpoznawaniem kolorów pozostają takie same jak u mężczyzn.
Jak rozpoznać daltonizm u kobiet i jak można pomóc?
Do rozpoznania daltonizmu u kobiet lekarz wykonuje te same testy, co u mężczyzn. Najczęściej używa tablic Ishihary, które opierają się na wzorach z kolorowych kropek. Jeśli potrzeba dokładniejszej diagnostyki, można zastosować:
- test Farnswortha (układanie pionków w określonej kolejności według koloru)
- anomaloskop (ocena odcieni między czerwonym i zielonym)
- badania elektrofizjologiczne siatkówki
Po potwierdzeniu diagnozy lekarz dobiera specjalne okulary z filtrami lub rekomenduje aplikacje mobilne ułatwiające rozróżnianie barw. Dzięki nim osoba z daltonizmem lepiej radzi sobie przy wyborze ubrań, w szkole czy podczas wykonywania codziennych czynności, gdzie istotne pozostaje poprawne oznaczanie i dobieranie kolorów.
